مساجد میزبان موج تازه معنویت‌خواهی نسل نو

به گزارش سرویس دین و فرهنگ پایگاه خبری 598، «این گرایشی که امروز در محیط جوان کشور به معنویات وجود دارد، خیلی باارزش است؛ این شب‌های احیاء، این مجالس توسل، این اعتکاف‌ها، این دعاهای کمیل، دعای ابوحمزه، این‌همه جوان، این اشک‌ها، این توجه‌ها، خیلی قیمت دارد؛ اینها را نگه دارید، اینها ارزش دارد، ارزشش هم فقط برای شخص خود شما نیست؛ برای کشور ارزش دارد.»، این گزاره راهبردی رهبر معظم انقلاب اسلامی، امسال در مراسم اعتکاف 13 تا 15 ماه مبارک رجب، جلوه‌ای عینی و قابل تأمل یافت؛ آیینی که در آن، مساجد سراسر کشور شاهد حضور پرشمار و معنادار نوجوانان و جوانانی بود که با انتخابی آگاهانه و برخاسته از نیاز درونی، سه روز از زیست روزمره خود را وقف خلوت با خدا کردند.

مقام معظم رهبری در جای دیگر فرمودند: «در عرصه معنویات، دشمن می‌خواهد که مردم ما ـ به‌خصوص جوانانمان ـ از معنویات دور شوند، اما مجالس و اجتماعات دینی و عبادی و مساجد و نمازهای جماعت، از حضور جوانان سرشار و مشحون است، حتی مثلاً اعتکاف که یک مستحب بسیار مهمی است و مخصوص کسانی بوده است که در گذشته، به امور مستحبه توجه زیادی می‌کردند، دیدیم که جوانان ـ حتی جوانان دانشجو ـ اعتکاف می‌کنند و تعداد اعتکاف‌کنندگان زیاد بودند، بنابراین، جوانان ما به معنویات توجه کردند.»

این رهنمود مهم نیز مسیری شد که مساجد سراسر کشور شاهد حضور کم‌سابقه موجی از نوجوانان و جوانان شدند که با انتخابی برخاسته از عطش درونی، با خدا خلوت کردند؛ حضوری پرشمار که اعتکاف را از یک مستحب فردی و محدود، به نشانه‌ای روشن از پویایی معنویت و شکل‌گیری یک جریان فراگیر فرهنگی ـ اجتماعی با محوریت نسل جوان در جامعه ایرانی ارتقا داد.

مساجد، میزبان نسل ظهور شدند

گزارش‌های میدانی از مساجد شهری و روستایی کشور نشان می‌دهد که فضای اعتکاف امسال، بیش از هر زمان دیگر رنگ‌وبوی جوانی داشت. حضور پرشمار نوجوانان، دانش‌آموزان و جوانان دهه هشتادی و نودی، نه‌تنها ترکیب جمعیتی معتکفان را دگرگون کرده، بلکه نوع برنامه‌ها، محتوای فرهنگی و حتی شیوه مدیریت اعتکاف را نیز به‌سمت پاسخ‌گویی به نیازهای نسل جدید سوق داده است.

این استقبال گسترده در شرایطی رقم خورد که جامعه با انواع چالش‌های فرهنگی، اجتماعی و رسانه‌ای مواجه است، با این حال، اعتکاف رجب نشان داد که معنویت همچنان یکی از نیازهای عمیق و زنده نسل جوان است و اگر بستر مناسب، زبان درست و فضای صمیمی فراهم شود، مساجد می‌توانند بار دیگر به پناهگاه امن روحی و تربیتی نوجوانان و جوانان تبدیل شوند.

رشد 30 درصدی جمعیت معتکفان

آمارهای رسمی ستاد اعتکاف کشور، گواهی روشن بر جهش کم‌سابقه این مراسم در دهه‌های اخیر است. حجت‌الاسلام والمسلمین سید علی‌رضا تکیه‌ای، رئیس ستاد اعتکاف کشور، در گفت‌وگو با خبرنگار فرهنگی تسنیم، با اشاره به روند تاریخی اعتکاف می‌گوید: در سال 1370 جمعیت معتکفان کشور حدود 16 هزار نفر بود، اما این عدد در اعتکاف امسال به حدود یک میلیون و 250 هزار نفر رسیده است؛ آماری که از رشد عمیق و تدریجی معنویت در بطن جامعه حکایت دارد.

او گفت: اعتکاف امسال نسبت به سال گذشته نیز با افزایش قابل‌توجهی همراه بوده و جمعیت شرکت‌کنندگان حدود 30 درصد رشد داشته است، این افزایش، فقط یک رشد عددی نیست، بلکه نشانه‌ای از تثبیت اعتکاف به‌عنوان یک انتخاب آگاهانه و داوطلبانه میان اقشار مختلف مردم، به‌ویژه نسل جوان است.

رئیس ستاد اعتکاف کشور تأکید می‌کند: این مراسم، امروز به یکی از مردمی‌ترین کنش‌های فرهنگی ـ عبادی کشور تبدیل شده است؛ به‌گونه‌ای که 86 درصد از هزینه‌های آن توسط خود مردم تأمین می‌شود و تنها 14 درصد به کمک خیّرین اختصاص دارد. این مشارکت گسترده مردمی، نشان‌دهنده پیوند عمیق اعتکاف با بدنه اجتماعی کشور است.

از منظر ترکیب جنسیتی نیز، آمارها قابل توجه است: 61 درصد معتکفان را بانوان و 39 درصد را آقایان تشکیل می‌دهند؛ موضوعی که بیانگر نقش پررنگ بانوان در جریان‌های معنوی و تربیتی جامعه و حضور فعال آنان در عرصه‌های دینی است.

جوانان و نوجوانان در خط مقدم معنویت

مهم‌ترین ویژگی اعتکاف امسال، حضور پررنگ جوانان و نوجوانان بود، حضوری که به‌گفته مسئولان، چهره اعتکاف را به‌طور جدی متحول کرده است.

حجت‌الاسلام والمسلمین تکیه‌ای دراین‌باره می‌گوید: حدود 70 درصد جمعیت معتکفان زیر 30 سال سن دارند و نزدیک به 50 درصد آنان متولدین دهه 80 به بعد هستند.

او این نسل را «نسل ظهور» می‌نامد، نسلی که میان هجمه‌های گسترده فرهنگی و رسانه‌ای، همچنان به‌دنبال معنا، هویت و ارتباط عمیق با خداوند است. حضور داوطلبانه این نسل در اعتکاف، پاسخی روشن به برخی نگرانی‌ها درباره فاصله گرفتن جوانان از دین و معنویت به‌شمار می‌رود.

مشاهدات میدانی از مساجد محل برگزاری اعتکاف نشان می‌دهد که بسیاری از این جوانان، نه از سر اجبار خانوادگی یا تشکیلاتی، بلکه با انگیزه شخصی و انتخاب آگاهانه در این مراسم شرکت کرده‌اند. حلقه‌های معرفتی، جلسات پرسش و پاسخ، برنامه‌های قرآنی و فضای صمیمی مساجد، نقش مهمی در جذب و ماندگاری آنان داشته است.

این حضور گسترده پیام روشنی برای سیاست‌گذاران فرهنگی دارد: سرمایه‌گذاری بر برنامه‌های عمیق، مردمی و هویت‌ساز دینی، می‌تواند پیوند نسل جوان با ارزش‌های معنوی را تقویت کند، مشروط بر آنکه این برنامه‌ها با زبان نسل جدید و متناسب با نیازهای واقعی آنان طراحی شود.

اعتکاف دانش‌آموزی؛ پیوند مدرسه و مسجد

کنار حضور عمومی مردم، اعتکاف دانش‌آموزی امسال یکی از جلوه‌های برجسته این آیین عبادی بود. میکائیل باقری، مدیرکل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش، با اشاره به آمارهای استانی به خبرنگار تسنیم اعلام کرد: حدود 560 هزار دانش‌آموز در قالب اعتکاف دانش‌آموزی شرکت کرده‌اند و پیش‌بینی می‌شود با احتساب حضور خانوادگی و آزاد، این تعداد به بیش از 600 هزار نفر برسد.

او با بیان اینکه تا شب دوم اعتکاف، آمار ثبت‌شده تشکلی حدود 565 هزار نفر بوده است، افزود: برای تسهیل حضور دانش‌آموزان، هماهنگی‌های لازم با نظام آموزشی انجام شد و امتحانات داخلی مدارس با بخشنامه وزیر آموزش و پرورش تا دو روز بعد از اعتکاف به تعویق افتاد.

باقری تأکید می‌کند که امتحانات نهایی به‌صورت ملی برنامه‌ریزی می‌شود و تغییری در زمان آن ایجاد نشده است، اما در حوزه امتحانات داخلی، نهایت همکاری با دانش‌آموزان معتکف صورت گرفت، همچنین برنامه‌های درسی ارائه‌شده در کلاس‌ها برای این دانش‌آموزان قابل تکرار در نظر گرفته شد.

این همراهی نظام آموزشی با اعتکاف، نشان‌دهنده درک اهمیت تربیت دینی کنار آموزش رسمی است؛ پیوندی که می‌تواند نقش مؤثری در تربیت متوازن نسل آینده ایفا کند.

نقش اعتکاف در کاهش آسیب‌های اجتماعی

یکی از محورهای مهم مورد تأکید مسئولان فرهنگی و آموزشی، آثار اجتماعی اعتکاف به‌ویژه میان نوجوانان و جوانان است. مدیرکل قرآن، عترت و نماز وزارت آموزش و پرورش دراین‌باره می‌گوید: آثار اعتکاف در کاهش آسیب‌های اجتماعی بسیار مهم و ملموس است.

به‌گفته باقری، تجربه‌های میدانی و پژوهش‌های تربیتی نشان می‌دهد نوجوانانی که در فعالیت‌های قرآن، عترت و نماز حضور فعال دارند، به‌مراتب کمتر از سایر همسالان خود درگیر آسیب‌های اجتماعی می‌شوند. اعتکاف، یکی از مؤثرترین بسترهای این نوع فعالیت‌های تربیتی است.

قرار گرفتن نوجوانان در فضای معنوی مسجد، انس با قرآن، مشارکت در برنامه‌های جمعی سالم و تجربه نظم، مسئولیت‌پذیری و خودکنترلی، از جمله عواملی است که می‌تواند آنان را در برابر بسیاری از آسیب‌ها مصون کند. اعتکاف، فرصتی کوتاه اما عمیق برای بازسازی روحی و تقویت هویت فردی و اجتماعی است.

در مجموع، اعتکاف در ماه رجب امسال نشان داد که این آیین عبادی، ظرفیت بالایی برای ایفای نقش در حوزه فرهنگ، تربیت و پیشگیری اجتماعی دارد. مساجدی که در این سه روز، میزبان «نسل ظهور» بودند، بار دیگر ثابت کردند که اگر به‌درستی فعال شوند، می‌توانند نقشی بی‌بدیل در آینده فرهنگی و معنوی کشور ایفا کنند.